Bỏ qua đến nội dung

Chiến dịch Hồ Chí Minh 1975 - Đỉnh cao đại thắng mùa Xuân thu non sông về một mối

Mang tên vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc, Chiến dịch Hồ Chí Minh 1975 là trận quyết chiến chiến lược cuối cùng khép lại cuộc kháng chiến cứu nước kéo dài ba thập niên. Sự phối hợp nhịp nhàng giữa các binh đoàn chủ lực cơ giới và quần chúng nội đô Sài Gòn đã kiến tạo mùa Xuân toàn thắng.

NSSC TP. Hồ Chí MinhĐăng: Cập nhật lần cuối: 17 phút đọc

Không gian Phòng Khánh tiết trang nghiêm bên trong di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Dinh Độc Lập tại Thành phố Hồ Chí Minh

Trong dòng chảy hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam, cuối tháng tư năm 1975 mãi khắc ghi mốc son chói lọi bảo vệ nền độc lập Tổ quốc. Diễn ra từ chiều 26 tháng 4 đến trưa 30 tháng 4, Chiến dịch Hồ Chí Minh 1975 là đỉnh cao nghệ thuật quân sự chiến tranh nhân dân Việt Nam, thu non sông về một mối và mở ra kỷ nguyên thống nhất.

Tiêu chí hồ sơThông tin chiến dịch lịch sử mùa Xuân năm 1975
Tên chiến dịch chính thứcChiến dịch Hồ Chí Minh (được Bộ Chính trị quyết định đặt tên ngày 14 tháng 4 năm 1975)
Thời gian diễn ra chiến dịchMở màn lúc 17 giờ ngày 26/4/1975, toàn thắng lúc 11 giờ 30 phút ngày 30/4/1975
Bộ Tư lệnh Chiến dịchTư lệnh Đại tướng Văn Tiến Dũng; Chính ủy Phạm Hùng; các Phó Tư lệnh Trần Văn Trà, Lê Đức Anh, Lê Trọng Tấn, Đinh Đức Thiện
Lực lượng tham gia tiến công5 cánh quân chủ lực (Quân đoàn 1, Quân đoàn 2, Quân đoàn 3, Quân đoàn 4 và Đoàn 232) kết hợp lực lượng vũ trang tại chỗ
5 mục tiêu chiến lược trọng tâmDinh Độc Lập, Bộ Tổng Tham mưu, Sân bay Tân Sơn Nhất, Biệt khu Thủ đô, Tổng nha Cảnh sát
Phương châm chỉ đạo chiến lược"Thần tốc, táo bạo, bất ngờ, chắc thắng"
Ý nghĩa lịch sử vĩ đạiGiải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước, mở ra kỷ nguyên hòa bình và phát triển bền vững

Bối cảnh lịch sử và quyết sách mở Chiến dịch Hồ Chí Minh 1975

Thắng lợi vĩ đại vào cuối tháng 4 năm 1975 không phải là một sự kiện ngẫu nhiên mà là kết quả tất yếu của quá trình chuẩn bị lực lượng lâu dài trên cả hai miền Nam - Bắc, đặc biệt là sau bước ngoặt của các đòn tiến công chiến lược mở màn mùa Xuân năm 1975. Việc nghiên cứu bối cảnh lịch sử và các quyết sách của Bộ Chính trị giúp làm sáng tỏ tầm nhìn chiến lược nhạy bén dẫn tới sự ra đời của Chiến dịch Hồ Chí Minh 1975.

Thời cơ chiến lược sau thắng lợi ở miền Trung

Đầu tháng 3 năm 1975, cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975 mở màn bằng Chiến dịch Tây Nguyên với trận đột phá chiến lược tại Buôn Ma Thuột ngày 10 và 11 tháng 3, làm sụp đổ hoàn toàn hệ thống phòng ngự trên cao nguyên. Ngay sau đó, Chiến dịch Huế - Đà Nẵng từ ngày 21 đến ngày 29 tháng 3 năm 1975 đã giải phóng hoàn toàn cố đô Huế, thành phố Đà Nẵng và toàn bộ các tỉnh miền Trung, tạo ra sự thay đổi nhảy vọt về so sánh lực lượng trên chiến trường. Hàng vạn cán bộ, chiến sĩ cùng hàng trăm ngàn tấn vũ khí, đạn dược đã hành quân thần tốc theo tuyến đường Trường Sơn đường Hồ Chí Minh huyền thoại và tuyến vận tải biển chi viện trực tiếp cho chiến trường trọng điểm Nam Bộ.

Trước đà phát triển vũ bão của cách mạng miền Nam, ngày 25 tháng 3 và ngày 31 tháng 3 năm 1975, Bộ Chính trị Trung ương Đảng dưới sự chủ trì của Bí thư thứ nhất Lê Duẩn cùng các đồng chí Trường Chinh, Thủ tướng Phạm Văn Đồng và Bí thư Quân ủy Trung ương Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã họp và hạ quyết tâm chiến lược giải phóng Sài Gòn và toàn miền Nam trước mùa mưa (trong tháng 4 năm 1975). Ngày 7 tháng 4 năm 1975, bức điện lịch sử của Đại tướng Võ Nguyên Giáp được truyền đi khắp các mặt trận với mệnh lệnh bất hủ: Thần tốc, táo bạo, bất ngờ, chắc thắng, xốc tới mặt trận giải phóng miền Nam.

Trên hướng Đông Bắc Sài Gòn, từ ngày 9 đến ngày 21 tháng 4 năm 1975, Quân đoàn 4 cùng lực lượng vũ trang miền Đông đã đập tan "cánh cửa thép" trong trận chiến thắng Xuân Lộc 1975; đồng thời cánh quân Duyên hải của Quân đoàn 2 đập vỡ tuyến phòng thủ Phan Rang và tiến sát cửa ngõ Long Thành - Bà Rịa. Khi toàn bộ các lá chắn vòng ngoài từ Tây Ninh, Củ Chi, Bình Dương đến Biên Hòa, Tân An đều bị phá vỡ, thời cơ tổng công kích vào trung tâm Sài Gòn - Gia Định đã hoàn toàn chín muồi.

Quyết định đặt tên chiến dịch và thành lập Bộ Tư lệnh

Thực hiện di nguyện thiêng liêng của Chủ tịch Hồ Chí Minh lúc sinh thời về một nước Việt Nam hòa bình, thống nhất và đáp ứng nguyện vọng tha thiết của quân dân cả nước cùng đề nghị của Bộ Chỉ huy mặt trận, ngày 14 tháng 4 năm 1975, Bộ Chính trị đã gửi bức điện số 37/TK phê chuẩn việc đặt tên cho chiến dịch tiến công giải phóng Sài Gòn - Gia Định là Chiến dịch Hồ Chí Minh. Quyết định lịch sử ấy đã thổi bùng ngọn lửa nhiệt huyết cách mạng và niềm tự hào vô bờ bến trong lòng mỗi cán bộ, chiến sĩ trước giờ nổ súng.

Bộ Tư lệnh Chiến dịch Hồ Chí Minh 1975 được thành lập và đặt sở chỉ huy tại căn cứ Tà Thiết (Lộc Ninh) sau đó tiền phương chuyển về vùng căn cứ lịch sử địa đạo Củ Chi và Bến Cát. Đứng đầu Bộ Tư lệnh Chiến dịch là Tư lệnh Đại tướng Văn Tiến Dũng và Chính ủy Phạm Hùng, cùng sự tham gia trực tiếp của đại diện Bộ Chính trị Lê Đức Thọ và các Phó Tư lệnh gồm Thượng tướng Trần Văn Trà, Trung tướng Lê Đức Anh, Trung tướng Lê Trọng Tấn, Trung tướng Đinh Đức Thiện, quyền Chủ nhiệm Chính trị Lê Quang Hòa và quyền Tham mưu trưởng Lê Ngọc Hiền.

Bảo vật quốc gia xe tăng T-54B mang số hiệu 843 trưng bày trong khuôn viên di tích Dinh Độc Lập
Bảo vật quốc gia xe tăng T-54B mang số hiệu 843 trưng bày trong khuôn viên di tích Dinh Độc Lập

Nghệ thuật hợp vây quân sự trong Chiến dịch Hồ Chí Minh 1975

Nét đặc sắc kiệt xuất về nghệ thuật chỉ đạo tác chiến trong Chiến dịch Hồ Chí Minh 1975 là việc tổ chức thế trận hợp vây chiến dịch quy mô lớn chưa từng có bằng 5 cánh quân binh chủng hợp thành từ năm hướng đồng loạt tiến công vào Sài Gòn, kết hợp chặt chẽ giữa bao vây tiêu diệt và làm tan rã lực lượng vòng ngoài với việc dùng các binh đoàn cơ giới thọc sâu đánh chiếm 5 mục tiêu chiến lược đầu não ngay trong nội đô.

Thế trận tiến công từ năm hướng của năm cánh quân

Để đảm bảo thắng lợi nhanh gọn và giữ gìn nguyên vẹn thành phố lớn đông dân nhất miền Nam tránh khỏi sự tàn phá của chiến tranh, Bộ Tư lệnh Chiến dịch đã bố trí 5 cánh quân tạo thành vòng vây khép kín quanh Sài Gòn - Gia Định:

  • Hướng Bắc: Quân đoàn 1 (Binh đoàn Quyết Thắng) do Thiếu tướng Nguyễn Hòa làm Tư lệnh và Thiếu tướng Hoàng Minh Thi làm Chính ủy, xuất phát từ vùng căn cứ Bình Dương vượt sông Bé, đánh chiếm căn cứ Phú Lợi, Lai Khê, Bến Cát và thọc sâu vào Bộ Tổng Tham mưu.
  • Hướng Tây Bắc: Quân đoàn 3 (Binh đoàn Tây Nguyên) do Thiếu tướng Vũ Lăng làm Tư lệnh và Đại tá Đặng Vũ Hiệp làm Chính ủy, phối hợp với lực lượng vũ trang Củ Chi đánh chiếm căn cứ Đồng Dù (Củ Chi), cầu Bông, cầu Sáng và thọc sâu đánh chiếm Sân bay Tân Sơn Nhất.
  • Hướng Đông: Quân đoàn 4 (Binh đoàn Cửu Long) do Thiếu tướng Hoàng Cầm làm Tư lệnh và Thiếu tướng Hoàng Thế Thiện làm Chính ủy, tiến công giải phóng Trảng Bom, Biên Hòa, vượt sông Đồng Nai tiến vào trung tâm Quận 1.
  • Hướng Đông Nam: Quân đoàn 2 (Binh đoàn Hương Giang) do Thiếu tướng Nguyễn Hữu An làm Tư lệnh và Thiếu tướng Lê Linh làm Chính ủy, tiến công giải phóng căn cứ Nước Trong, Long Thành, Nhơn Trạch, Bà Rịa - Vũng Tàu, khống chế sông Lòng Tàu và tổ chức Binh đoàn thọc sâu vượt cầu Xa lộ tiến thẳng vào mục tiêu Dinh Độc Lập.
  • Hướng Tây và Tây Nam: Đoàn 232 (tương đương cấp quân đoàn) do Trung tướng Lê Đức Anh chỉ huy cùng Sư đoàn 5, Sư đoàn 8 và các trung đoàn địa phương vượt sông Vàm Cỏ Đông, cắt đứt Quốc lộ 4 tại Tân An - Bến Lức, đánh chiếm Biệt khu Thủ đô và Tổng nha Cảnh sát.
Cánh quân chủ lựcHướng tiến công chiến dịchCác căn cứ vòng ngoài đánh chiếmMục tiêu chiến lược thọc sâu tại nội đô Sài Gòn
Quân đoàn 1 (Binh đoàn Quyết Thắng)Hướng Bắc (qua Bình Dương, Lái Thiêu)Căn cứ Phú Lợi, Lai Khê, Tân Uyên, Gò VấpBộ Tổng Tham mưu và khu các binh chủng ở Gò Vấp
Quân đoàn 3 (Binh đoàn Tây Nguyên)Hướng Tây Bắc (qua Trảng Bàng, Củ Chi, Hóc Môn)Căn cứ Đồng Dù, cầu Bông, cầu Sáng, ngã tư Bảy HiềnSân bay Tân Sơn Nhất và Bộ Tư lệnh Không quân, Bộ Tư lệnh Dù
Quân đoàn 4 (Binh đoàn Cửu Long)Hướng Đông (qua Trảng Bom, Biên Hòa, Thủ Đức)Căn cứ Hố Nai, Tam Hiệp, Bộ Tư lệnh Quân đoàn 3 ở Biên HòaBộ Quốc phòng, cảng Bạch Đằng và Đài Phát thanh Sài Gòn
Quân đoàn 2 (Binh đoàn Hương Giang)Hướng Đông Nam (qua Long Thành, Nhơn Trạch, Bà Rịa)Trường Thiết giáp Nước Trong, Thành Tuy Hạ, căn cứ Cát LáiDinh Độc Lập (mục tiêu trung tâm tối cao của chiến dịch)
Đoàn 232 và lực lượng Quân khu 8Hướng Tây và Tây Nam (qua Hậu Nghĩa, Long An, Bình Chánh)Cắt đứt đường số 4 từ Bến Lức đến Tân An, cầu Nhị Thiên ĐườngBiệt khu Thủ đô và Tổng nha Cảnh sát đô thành

Diễn biến tổng công kích từ ngày 26 đến 30 tháng 4

Đúng 17 giờ ngày 26 tháng 4 năm 1975, Quân đoàn 2 trên hướng Đông Nam nổ súng đánh chiếm căn cứ Nước Trong và chi khu Long Thành, chính thức mở màn Chiến dịch Hồ Chí Minh 1975. Trong các ngày 27 và 28 tháng 4, cả năm cánh quân đồng loạt đập tan tuyến phòng ngự ngoại vi, trong khi các trung đoàn đặc công và biệt động Sài Gòn anh dũng chiếm giữ và bảo vệ an toàn các cây cầu huyết mạch dẫn vào nội đô như cầu Rạch Chiếc, cầu Sài Gòn, cầu Đồng Nai, cầu Ghềnh, cầu Bình Phước, cầu Bông, cầu Sáng và cầu Nhị Thiên Đường.

Chiều ngày 28 tháng 4 năm 1975, Phi đội Quyết Thắng gồm 5 máy bay A-37 thu được của đối phương do phi công Nguyễn Thành Trung dẫn đầu đã cất cánh từ sân bay Thành Sơn bất ngờ tập kích chính xác vào khu để máy bay tại sân bay Tân Sơn Nhất, gây chấn động toàn bộ hệ thống phòng thủ Sài Gòn. Đêm 28 rạng sáng ngày 29 tháng 4, tất cả các cánh quân nhận lệnh tổng công kích trên toàn mặt trận, đồng loạt đập tan các căn cứ Đồng Dù, Phú Lợi, Biên Hòa, Vũng Tàu, Hậu Nghĩa và mở toang cánh cửa tiến vào nội thành.

Sáng ngày 30 tháng 4 năm 1975, các binh đoàn cơ giới thọc sâu cùng nhân dân và lực lượng vũ trang nội đô nổi dậy làm chủ từng khu phố. Trên hướng Đông Nam, Lữ đoàn Xe tăng 203 và Trung đoàn Bộ binh 66 thuộc Sư đoàn 304 (Quân đoàn 2) vượt qua cầu Sài Gòn, cầu Thị Nghè, tiến dọc theo đại lộ Thống Nhất (nay là đường Lê Duẩn) hướng thẳng tới Dinh Độc Lập. Đúng 10 giờ 45 phút, chiếc xe tăng 843 do Đại đội trưởng Bùi Quang Thận chỉ huy lao vào húc cổng phụ bên trái, tiếp ngay sau đó chiếc xe tăng 390 do Chính trị viên Vũ Đăng Toàn chỉ huy đã húc tung cánh cổng sắt chính tiến thẳng vào sân dinh. Đúng 11 giờ 30 phút ngày 30 tháng 4 năm 1975, lá cờ cách mạng được kéo lên tung bay trên nóc Dinh Độc Lập, đánh dấu Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử toàn thắng!

Mặt tiền tòa nhà Bảo tàng Chiến dịch Hồ Chí Minh tại số 2 đường Lê Duẩn lưu giữ hiện vật đại thắng mùa Xuân năm 1975
Mặt tiền tòa nhà Bảo tàng Chiến dịch Hồ Chí Minh tại số 2 đường Lê Duẩn lưu giữ hiện vật đại thắng mùa Xuân năm 1975

Sức mạnh đoàn kết quân dân trong Chiến dịch Hồ Chí Minh 1975

Thắng lợi trọn vẹn và nhanh chóng của Chiến dịch Hồ Chí Minh 1975 không chỉ đến từ sức mạnh áp đảo của các binh đoàn chủ lực cơ giới hóa mà còn có sự đóng góp quyết định của lực lượng vũ trang tại chỗ, đội ngũ biệt động thành và hàng triệu đồng bào, trí thức, học sinh, sinh viên Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định đã kiên trì bám trụ trong lòng đô thị suốt nhiều thập niên.

Đóng góp của lực lượng biệt động và nhân dân nội đô

Trước và trong những ngày diễn ra chiến dịch, hàng chục lữ đoàn, trung đoàn đặc công - biệt động Sài Gòn cùng hàng ngàn cơ sở cách mạng nội tuyến đã hy sinh chiến đấu quả cảm để đánh chiếm và giữ vững 15 cây cầu lớn nhỏ xung quanh thành phố, tạo điều kiện cho các đoàn xe tăng nặng hàng chục tấn tiến vào trung tâm mà không phải dừng lại bắc cầu phao. Cùng với đó, các tầng lớp nhân dân, công nhân, học sinh, sinh viên và đội ngũ trí thức yêu nước mà tiêu biểu là những nhân sĩ như kiến trúc sư Huỳnh Tấn Phát hay truyền thống thanh niên trí thức của bác sĩ Phạm Ngọc Thạch đã vận động quần chúng bảo vệ nhà máy điện, nhà máy nước, bệnh viện, kho tàng và hồ sơ hành chính.

Nhờ sự phối hợp nhịp nhàng giữa đòn tiến công quân sự từ bên ngoài và cuộc nổi dậy tiếp quản của nhân dân từ bên trong, một thành phố rộng lớn hơn ba triệu dân đã được giải phóng hoàn toàn nguyên vẹn. Ngay trong chiều ngày 30 tháng 4 năm 1975, điện, nước, giao thông liên lạc và nhịp sống sinh hoạt của người dân Sài Gòn - Gia Định vẫn duy trì bình thường, thể hiện tính nhân văn cao cả và nghệ thuật tổ chức tuyệt vời của chiến tranh nhân dân Việt Nam.

Bảo tàng lưu niệm và hệ thống bảo vật quốc gia

Để lưu giữ trọn vẹn những tư liệu, hiện vật và ký ức lịch sử vô giá của mùa Xuân đại thắng, Bảo tàng Chiến dịch Hồ Chí Minh tại số 2 đường Lê Duẩn, phường Bến Nghé, Quận 1 (nằm ngay đối diện Thảo Cầm Viên và gần khu vực di tích Bến Nhà Rồng) đã được thành lập và trở thành điểm đến giáo dục lịch sử hàng đầu của cả nước. Tại đây trưng bày sa bàn điện tử tái hiện toàn cảnh diễn biến 5 cánh quân tiến vào Sài Gòn, sổ trực ban tác chiến gốc của Bộ Tư lệnh Chiến dịch cùng hàng trăm hiện vật vũ khí, pháo binh, máy bay, xe tăng đã lập công trong tháng 4 năm 1975.

Bên cạnh đó, hai chiếc xe tăng T-54B mang số hiệu 843 và T-59 mang số hiệu 390 — những phương tiện cơ giới đầu tiên tiến vào Dinh Độc Lập trưa ngày 30 tháng 4 năm 1975 — đã được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Bảo vật Quốc gia của Việt Nam vào năm 2012. Cùng với di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Dinh Độc Lập, các bia tưởng niệm chiến sĩ đặc công tại cầu Rạch Chiếc, cầu Sài Gòn và đài liệt sĩ tại các cửa ngõ thành phố luôn được nhân dân thành kính chăm sóc, tri ân.

Ý nghĩa lịch sử vĩ đại của Chiến dịch Hồ Chí Minh 1975

Hơn nửa thế kỷ nhìn lại, tầm vóc lịch sử của Chiến dịch Hồ Chí Minh 1975 ngày càng tỏa sáng rực rỡ. Chiến thắng ngày 30 tháng 4 năm 1975 đã chấm dứt hoàn toàn cảnh đất nước bị chia cắt suốt hơn hai mươi năm, đưa non sông Việt Nam từ Lạng Sơn đến mũi Cà Mau thu về một mối và thực hiện trọn vẹn ước nguyện thiêng liêng của toàn dân tộc.

Thu non sông về một mối thống nhất

Thắng lợi của chiến dịch lịch sử mùa Xuân năm 1975 đã mở đường cho cuộc Tổng tuyển cử bầu Quốc hội thống nhất trên phạm vi cả nước vào ngày 25 tháng 4 năm 1976. Đặc biệt, tại kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa VI ngày 2 tháng 7 năm 1976, Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam đã trang trọng quyết định chính thức đặt tên thành phố Sài Gòn - Gia Định là Thành phố Hồ Chí Minh. Từ nơi người thanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành từng ra đi trong sự kiện Nguyễn Tất Thành ra đi tìm đường cứu nước tại Bến Nhà Rồng năm 1911 đến chiến dịch lịch sử mang tên Người vào tháng 4 năm 1975, thành phố phương Nam đã vinh dự được mang tên vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc.

Tinh thần hòa hợp dân tộc và khát vọng phát triển

Vượt lên ý nghĩa của một thắng lợi quân sự thuần túy, ngày 30 tháng 4 năm 1975 là chiến thắng của tinh thần hòa bình, độc lập dân tộc và đại đoàn kết toàn dân. Ngay sau khi tiếng súng dừng lại, dân tộc Việt Nam đã phát huy truyền thống nhân nghĩa bao dung ngàn đời để hàn gắn vết thương chiến tranh, khép lại quá khứ, mở rộng quan hệ hữu nghị hợp tác với tất cả các quốc gia trên thế giới vì hòa bình và phát triển. Trong kỷ nguyên chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng hiện nay, chuyên trang TP. Hồ Chí Minh NSSC tiếp tục kế thừa hào khí mùa Xuân đại thắng để kết nối nguồn lực tri thức, thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và tôn vinh giá trị văn hóa - lịch sử của thành phố.

Nửa thế kỷ đã đi qua, âm vang hào hùng của Chiến dịch Hồ Chí Minh 1975 vẫn luôn là nguồn động lực tinh thần vô giá cổ vũ Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh không ngừng đổi mới, sáng tạo. Tinh thần "Thần tốc, táo bạo" của mùa Xuân năm 1975 hôm nay đang được chuyển hóa thành khát vọng vươn lên mạnh mẽ, xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh trở thành trung tâm kinh tế, tài chính, khoa học công nghệ tầm cỡ khu vực và thế giới.

Chia sẻ:
HC

NSSC TP. Hồ Chí Minh

hochiminh.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại TP. Hồ Chí Minh.

Xem thêm các bài trong chuyên mục Lịch sử TP. Hồ Chí Minh.

Bài liên quan

Bài viết mới nhất