Lăng Ông Bà Chiểu - Quần thể kiến trúc cổ kính thờ Đức Tả quân giữa lòng Gia Định
NSSC TP. Hồ Chí MinhĐăng: Cập nhật lần cuối: 19 phút đọc

Giữa nhịp sống sầm uất nơi cửa ngõ phía đông bắc trung tâm đô thị, Lăng Ông Bà Chiểu hiện lên như một ốc đảo cổ kính rợp bóng cổ thụ trăm năm tại số 1 đường Vũ Tùng, phường Gia Định. Quần thể di tích còn mang tên gọi chính thức là Thượng Công Miếu, nơi phụng thờ vị Tổng trấn Lê Văn Duyệt cùng những bậc tiền nhân có công khai mở, quy hoạch và giữ yên vùng đất phương Nam từ buổi đầu thế kỷ XIX.
Lịch sử hình thành và bậc tiền nhân tại Lăng Ông Bà Chiểu
Lịch sử hình thành Lăng Ông Bà Chiểu gắn liền mật thiết với cuộc đời thăng trầm của Đức Tả quân cùng tiến trình ổn định chính trị, mở mang kinh tế tại vùng đất Nam Bộ dưới triều Nguyễn. Trải qua gần hai thế kỷ biến thiên lịch sử, công trình là chứng tích phản ánh lòng tri ân sâu sắc của nhân dân lục tỉnh đối với người từng hai lần giữ trọng trách Tổng trấn thành Gia Định.
Công lao mở cõi phương Nam của Tả quân Lê Văn Duyệt
Vị nhân thần được suy tôn làm chủ tự tại Lăng Ông Bà Chiểu là Đức Thượng công Lê Văn Duyệt (1764 – 1832), nguyên quán tại vùng Bồ Đề, huyện Mộ Đức, Quảng Ngãi trước khi gia đình vào định cư ở Long Hưng, Tiền Giang. Từ thuở thiếu thời phò tá Nguyễn Ánh tức vua Gia Long dựng nghiệp, ông lập nhiều chiến công hiển hách và giữ chức Khâm sai Chưởng Tả quân doanh Bình Tây tướng quân. Trong hai nhiệm kỳ Tổng trấn Gia Định thành (1812 – 1816 dưới triều Gia Long và 1820 – 1832 dưới triều vua Minh Mạng), ông thực thi hàng loạt chính sách an dân, khẩn hoang lập ấp, miễn giảm sưu thuế và mở rộng giao thương đường biển.
Dưới sự cai quản của Tả quân trong lịch sử phủ Gia Định, đời sống nông nghiệp, thủ công nghiệp và thương mại của lục tỉnh Nam Kỳ bước vào thời kỳ hưng thịnh. Ông trực tiếp đốc thúc đào kênh Vĩnh Tế nối Châu Đốc với Hà Tiên nhằm củng cố phòng thủ biên cương Tây Nam và dẫn nước ngọt cho tứ giác Long Xuyên. Bên cạnh đó, ông lập Lương Y Cục chữa bệnh cho dân nghèo và Cô Nhi Viện cưu mang trẻ mồ côi, đồng thời trọng dụng các bậc danh nho như Trịnh Hoài Đức và Lê Quang Định trong công cuộc biên soạn địa chí, chấn hưng văn hóa vùng đất mới.
Quá trình kiến tạo và phục hồi danh vị qua các triều
Sau khi Tả quân qua đời đêm 30 tháng 7 năm Nhâm Thìn (1832), thi hài ông được an táng tại gò đất cao thuộc làng Bình Hòa, tổng Bình Trị Thượng, huyện Bình Dương (tức vùng Bà Chiểu ngày nay). Đây là khu đất có thế phong thủy đắc địa gọi là gò Uy Linh hay vùng đất Linh Quy, nơi hai dòng kênh Nhiêu Lộc – Thị Nghè và sông Cầu Bông bao bọc. Biến cố chính trị tại thành Phiên An năm 1833 – 1835 dẫn đến việc ngôi mộ bị san phẳng, nhưng người dân Gia Định vẫn âm thầm thắp hương tưởng nhớ công đức ông và gọi khu vực này một cách tôn kính là Lăng Ông.
Đến năm Tân Sửu (1841), vua Thiệu Trị ban chỉ dụ xóa bỏ án cũ, cho phép đắp lại nấm mộ cao ráo tại làng Bình Hòa. Bước ngoặt quan trọng nhất trong lịch sử xây dựng Lăng Ông Bà Chiểu diễn ra năm Mậu Thân (1848) đầu triều vua Tự Đức, khi Đông các Đại học sĩ Võ Xuân Cẩn dâng sớ xin triều đình truy phục đầy đủ quan tước cho các bậc công thần. Vua Tự Đức chuẩn tấu, ban sắc phong truy tặng tước vị Vọng Các Công thần Tả quân Đô thống Phủ Chưởng phủ sự Thái bảo Quận công, đồng thời cấp ngân khố quốc gia để đại trùng tu khu mộ và khởi dựng ngôi đền thờ quy mô bề thế mang tên Thượng Công Miếu ngay phía trước khu lăng mộ.
Nguồn gốc tên gọi dân gian gắn với đất Bà Chiểu
Tên gọi dân gian Lăng Ông Bà Chiểu là sự kết hợp hài hòa giữa danh xưng tôn kính dành cho Tả quân (Lăng Ông) và tên gọi cổ truyền của vùng đất tọa lạc di tích (Bà Chiểu). Theo các khảo cứu văn hóa Nam Bộ của học giả Vương Hồng Sển, chữ Chiểu nghĩa là ao đầm tự nhiên, còn Bà Chiểu vốn chỉ nữ thần chủ quản nguồn nước ngọt của cư dân bản địa buổi đầu khai hoang quanh rạch Cầu Bông và Thị Nghè.
Trải qua cuối thế kỷ XIX sang thế kỷ XX, quần thể di tích tiếp tục được Hội Thượng Công Quý Tế cùng nhân dân Sài Gòn – Gia Định đóng góp trùng tu vào các năm 1894, 1914, 1927, 1937 và 1949. Năm 1949, cổng chính hướng nam được kiến tạo theo lối cổng tam quan Thượng Công Miếu bề thế như diện mạo hiện tồn. Ngày 6 tháng 12 năm 1989, Bộ Văn hóa ban hành quyết định công nhận toàn bộ khuôn viên là di tích lịch sử văn hóa quốc gia, khẳng định vị thế trường tồn của một biểu tượng văn hiến giữa lòng đô thị phương Nam.
| Niên đại lịch sử | Sự kiện kiến tạo và trùng tu trọng tâm | Nhân vật và triều đại gắn liền | Dấu ấn di sản hiện tồn tại di tích |
|---|---|---|---|
| Năm Nhâm Thìn (1832) | An táng Tả quân trên gò đất cao thuộc làng Bình Hòa, vùng đất Bà Chiểu | Đức Thượng công Lê Văn Duyệt | Vị trí khu mộ song táng hình mai rùa trên trục thần đạo trung tâm |
| Năm Tân Sửu (1841) | Xóa bỏ án cũ, đắp lại nấm mộ cao ráo và cho phép nhân dân hương khói | Triều vua Thiệu Trị và cư dân lục tỉnh Nam Kỳ | Phục hồi không gian tưởng niệm tâm linh của người dân Gia Định |
| Năm Mậu Thân (1848) | Phục hồi tước vị công thần, xây dựng ngôi đền gạch ngói quy mô lớn | Triều vua Tự Đức, Đại học sĩ Võ Xuân Cẩn | Hình thành cấu trúc Thượng Công Miếu và nhà bia đá cổ kính |
| Giai đoạn 1914 – 1937 | Mở rộng Tiền điện, Trung điện, Chánh điện khảm sành sứ tinh xảo | Hội Thượng Công Quý Tế và nghệ nhân Nam Bộ | Nghệ thuật khảm sành sứ mỹ nghệ cùng hệ thống bao lam, hoành phi |
| Năm Kỷ Sửu (1949) | Xây dựng cổng tam quan phía nam và hoàn thiện tường rào bốn mặt | Ban Quý tế lăng miếu và nhân dân Sài Gòn | Biểu tượng cổng tam quan Thượng Công Miếu trên đường Đinh Tiên Hoàng |
| Ngày 06/12/1989 | Xếp hạng di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia và bảo tồn toàn diện | Bộ Văn hóa và chính quyền Thành phố Hồ Chí Minh | Quần thể di sản rộng 18.500 mét vuông rợp bóng cổ thụ trăm năm |
Nghệ thuật kiến trúc cổ truyền và bố cục Lăng Ông Bà Chiểu
Tọa lạc trên gò đất cao ráo có tổng diện tích khuôn viên rộng khoảng 18.500 mét vuông, được bao bọc bởi bốn trục đường Đinh Tiên Hoàng, Phan Đăng Lưu, Trịnh Hoài Đức và Vũ Tùng, Lăng Ông Bà Chiểu là chỉnh thể kiến trúc lăng miếu cổ truyền tiêu biểu thời kỳ nhà Nguyễn tại phương Nam. Toàn bộ công trình được quy hoạch đăng đối dọc theo trục thần đạo hướng từ tây nam sang đông bắc, bao gồm cổng tam quan, nhà bia tưởng niệm, khu lăng mộ song táng và cụm đền thờ trung tâm.
Vẻ đẹp uy nghi của cổng tam quan Thượng Công Miếu
Điểm nhấn kiến trúc gây ấn tượng đầu tiên khi chiêm ngưỡng Lăng Ông Bà Chiểu từ hướng giao lộ Đinh Tiên Hoàng và Phan Đăng Lưu là cổng tam quan Thượng Công Miếu xây dựng năm 1949. Công trình mang đậm phong cách kiến trúc cổ truyền Việt Nam với cấu trúc ba lối đi vòm cuốn cân xứng, phía trên lợp ngói âm dương tráng men xanh ngọc bích kết hợp hệ thống cổ diêm hai tầng tám mái uốn cong. Trên đỉnh mái trung tâm đắp nổi chữ Thọ cách điệu bằng gốm men đỏ, hai đầu đao vươn cao với hình tượng lưỡng long chầu nguyệt, cá chép hóa rồng và phượng hoàng tung cánh ghép từ mảnh gốm men nhiều màu sắc.
Ngay dưới tầng mái giữa của cổng tam quan Thượng Công Miếu, ba chữ Hán lớn Thượng Công Miếu được đắp nổi tinh xảo và thếp vàng trên nền tường vàng cổ kính. Hình ảnh chiếc cổng tam quan uy nghiêm ẩn hiện dưới tán cây dầu, cây sao cổ thụ đã trở thành biểu tượng thị giác đại diện cho vùng đất Gia Định xưa. Bao bọc quanh khuôn viên là bức tường gạch dày dài hơn năm trăm mét với bốn cổng phụ mở ra bốn hướng, tạo sự tách biệt thanh tịnh giữa chốn linh thiêng với nhịp sống đô thị bên ngoài.
Không gian nhà bia và khu mộ song táng hình mai rùa
Bước qua sân gạch rộng phía sau cổng tam quan, du khách tiến vào khu vực nhà bia và khu lăng mộ nằm trên trục chính của Lăng Ông Bà Chiểu. Nhà bia là công trình dạng phương đình bốn mái lợp ngói âm dương, bên trong đặt tấm bia đá Thượng Công Bi Ký cao gần hai mét rưỡi chạm khắc trên đá xanh nguyên khối, dựng năm Giáp Tuất (1894) dưới triều vua Thành Thái. Bài văn bia chữ Hán do Kinh lược sứ Hoàng Cao Khải soạn thảo ghi chép tường tận thân thế, sự nghiệp và lòng ngưỡng mộ của muôn dân đối với Đức Tả quân.

Phía sau nhà bia là khu lăng mộ của Đức Thượng công và chánh phu nhân Đỗ Thị Phẫn, bao bọc bởi vòng tường gạch hình chữ nhật gọi là Bửu thành. Trung tâm Bửu thành là hai ngôi mộ song táng hình mai rùa nằm song song trên bệ đá xanh, trong đó mộ Tả quân bên trái và mộ phu nhân bên phải theo nguyên tắc nam tả nữ hữu. Điểm độc đáo của hai nấm mộ tại Lăng Ông Bà Chiểu là kỹ thuật đắp vữa hợp chất ô dước truyền thống (pha trộn từ vôi vỏ sò nung, cát mịn, mật mía và nhựa cây ô dước giã nhuyễn), tạo lớp vỏ kiên cố suốt gần hai trăm năm.
Tổ hợp điện thờ theo lối kiến trúc trùng thiềm điệp ốc
Nằm sâu nhất trên trục thần đạo của Lăng Ông Bà Chiểu là khu đền thờ chính tức Thượng Công Miếu, nơi tập trung tinh hoa kiến trúc gỗ và điêu khắc trang trí Nam Bộ thế kỷ XIX – XX. Quần thể miếu thờ bố cục theo lối kiến trúc trùng thiềm điệp ốc (nhiều nếp nhà nối liền mái trên cùng nền đá cao) kết hợp cấu trúc nội công ngoại quốc, gồm Tiền điện, Trung điện và Chánh điện nối tiếp theo chiều dọc, hai bên là Đông lang và Tây lang chạy dài tạo các sân thiên tỉnh đón ánh sáng tự nhiên.
Hệ khung sườn của Tiền điện, Trung điện và Chánh điện tại Lăng Ông Bà Chiểu dựng bằng những thân cột gỗ lim, cẩm lai và giáng hương nguyên khối đặt trên chân tảng đá xanh. Trên bờ nóc và các đầu đao của Chánh điện, các nghệ nhân xưa phô diễn kỹ thuật khảm sành sứ mỹ nghệ đỉnh cao bằng cách ghép hàng vạn mảnh gốm sứ màu thành quần thể tượng lưỡng long tranh châu, lân mẫu xuất lân nhi, bát tiên quá hải và hoa mẫu đơn sống động.

Bên trong nội tự, nghệ thuật chạm khắc gỗ sơn son thếp vàng đạt đến trình độ điêu luyện qua hàng chục bộ bao lam, thành vọng, khám thờ và cửa võng chạm lộng nhiều lớp theo đề tài tứ linh, tứ quý, chim trĩ hoa mẫu đơn và dây nho sóc. Sự giao thoa giữa kiến trúc cung đình Huế với phong cách chạm khắc phóng khoáng của các hiệp thợ mộc Gia Định – Thủ Dầu Một đã biến không gian nội điện thành bảo tàng mỹ thuật cổ truyền nguyên bản hiếm có tại miền Nam.
Hệ thống cổ vật và di sản văn hiến tại Lăng Ông Bà Chiểu
Không chỉ cuốn hút bởi vẻ đẹp kiến trúc ngoại cảnh và nội thất gỗ chạm khắc tinh xảo, Lăng Ông Bà Chiểu còn lưu giữ kho tàng di sản văn hiến vô giá gồm hàng trăm hiện vật cổ bằng đồng, gỗ, đá, gốm sứ cùng hệ thống thư tịch chữ Hán phản ánh đời sống tâm linh và truyền thống trọng nghĩa của người dân Nam Bộ.
Tượng đồng Đức Thượng công và hệ thống pháp khí thờ tự
Tại gian trung tâm của Chánh điện Lăng Ông Bà Chiểu, không gian thờ tự được bài trí uy nghiêm theo nghi thức đại thần triều Nguyễn. Chính giữa là khám thờ lớn chạm rồng mây sơn son thếp vàng lộng lẫy, bên trong tôn trí bức tượng đồng chân dung Tả quân Lê Văn Duyệt cao 2,65 mét, nặng gần ba tấn, khắc họa thần thái uy nghi, cương nghị của vị Tổng trấn. Phía trước khám thờ chính là hệ thống hương án gỗ chạm thủng tinh xảo, bày biện bộ ngũ sự bằng đồng thau sáng bóng mang đậm dấu ấn kỹ nghệ đúc đồng thủ công từ làng đúc lư đồng An Hội Gò Vấp ngay vùng đất Gia Định xưa.
Hai bên tả hữu của gian thờ chính sắp đặt hai hàng lỗ bộ binh khí (bát bửu) bằng đồng và gỗ thếp vàng, đôi hạc đồng đứng trên lưng rùa chầu về khám thờ, cùng cặp ngựa gỗ sơn trắng và sơn đỏ tượng trưng cho chiến mã của vị danh tướng. Ngoài ra, trong không gian miếu thờ còn lưu giữ nhiều hiện vật gốm sứ cổ truyền Nam Bộ như chậu cây cảnh, đôn voi gốm men xanh đồng trổ và lư hương gốm có nguồn gốc từ làng gốm Lái Thiêu cũng như dòng gốm cổ Cây Mai Sài Gòn.
Không gian thờ phụng Thiếu phó Lê Chất và Phan Thanh Giản
Một nét đặc trưng thể hiện chiều sâu lịch sử và đạo lý uống nước nhớ nguồn tại Lăng Ông Bà Chiểu là hệ thống phối thờ quy củ dành cho các bậc tiền hiền, hậu hiền và công thần từng gắn bó với vùng đất Nam Kỳ. Tại gian Trung điện nằm ngay phía trước Chánh điện, bàn thờ bên tả được lập để phối thờ Thiếu phó Lê Chất – vị danh tướng từng sát cánh cùng Tả quân trong nhiều chiến dịch lịch sử và giữ chức Tổng trấn Bắc Thành đầu triều Nguyễn. Bàn thờ bên hữu của Trung điện phụng thờ cụ Phan Thanh Giản (1796 – 1867), vị Tiến sĩ Nho học đầu tiên của vùng đất Nam Kỳ lục tỉnh.
Bên cạnh đó, hai dãy Đông lang và Tây lang cùng các gian thờ phụ trong khuôn viên Thượng Công Miếu còn thiết lập bàn thờ Tả ban, Hữu ban liệt vị công thần, bàn thờ Tiền hiền khai khẩn – Hậu hiền khai cơ của vùng đất Bình Hòa, cùng bàn thờ các bậc hội trưởng trong Hội Thượng Công Quý Tế qua các thời kỳ đã có công gìn giữ, trùng tu lăng miếu. Cấu trúc phối thờ đa tầng này đã biến Lăng Ông Bà Chiểu trở thành đền thờ chung tôn vinh khí phách, công đức và văn hiến của cả một thế hệ tiền nhân mở cõi phương Nam.
Hệ thống hoành phi câu đối chữ Hán ca ngợi trung nghĩa
Dọc theo các hàng cột gỗ lim từ Tiền điện qua Trung điện đến Chánh điện của Lăng Ông Bà Chiểu, du khách và các nhà nghiên cứu Hán Nôm có dịp chiêm ngưỡng hàng chục bức hoành phi và câu đối cổ sơn son thếp vàng hoặc khảm xà cừ lấp lánh. Nổi bật nhất trên mặt tiền đền thờ là bức đại tự Thượng Công Linh Miếu và bức hoành phi Trung Vũ Lương Tài do vua Tự Đức ban tặng sau khi phục hồi danh vị cho Tả quân. Các đôi câu đối treo dọc hàng cột gỗ không chỉ đạt giá trị nghệ thuật thư pháp chữ Hán chuẩn mực mà còn hàm chứa nội dung văn chương sâu sắc, tóm lược cuộc đời trung liệt và tấm lòng thương dân như con của Đức Thượng công.
Nội dung các bài văn bia và câu đối tại Lăng Ông Bà Chiểu thường nhắc lại những điển tích lịch sử hào hùng tại thành Gia Định xưa, ca ngợi sự công minh chính trực khiến dân lành được an cư lạc nghiệp, đồng thời khẳng định chân lý lịch sử rằng công đức vì dân vì nước sẽ luôn được hậu thế ghi tạc ngàn năm. Hệ thống tư liệu Hán Nôm nguyên bản tại di tích hiện là nguồn sử liệu quý giá phục vụ công tác nghiên cứu lịch sử, văn học và mỹ thuật cổ truyền Việt Nam.
Tâm điểm văn hóa tinh thần và bảo tồn di sản Lăng Ông Bà Chiểu
Trải qua gần hai trăm năm hiện diện giữa lòng vùng đất Gia Định – Sài Gòn, Lăng Ông Bà Chiểu không chỉ đứng vững như một kiệt tác kiến trúc cổ truyền mà còn là không gian sinh hoạt văn hóa tâm linh sống động, gắn kết chặt chẽ với đời sống tinh thần và các phong tục truyền thống của cộng đồng cư dân thành phố.
Không gian diễn ra lễ hội Lăng Ông Bà Chiểu hằng năm
Vào các ngày 29 tháng 7, ngày 1 và ngày 2 tháng 8 âm lịch hằng năm, toàn bộ khuôn viên di tích lại trở thành tâm điểm của lễ hội Lăng Ông Bà Chiểu – tức Lễ Thượng Công Giỗ hay lễ giỗ Đức Tả quân Lê Văn Duyệt. Đây là một trong những lễ hội truyền thống lớn và trang trọng bậc nhất tại Thành phố Hồ Chí Minh, thu hút hàng vạn người dân địa phương cùng du khách thập phương từ khắp các tỉnh thành Nam Bộ và miền Trung về dâng hương tưởng niệm.
Trình tự nghi lễ tại Lăng Ông Bà Chiểu được Ban Quý tế thực hiện nghiêm cẩn theo nghi thức tiểu cung đình triều Nguyễn xưa, bao gồm lễ Tiên thường, lễ Chánh giỗ, lễ Tôn vương, lễ Xây chầu Đại bội và lễ Tạ. Trong tiếng nhạc lễ Nam Bộ réo rắt cùng khói trầm hương quyện tỏa dưới mái ngói cổ kính, các vị bô lão trong trang phục áo dài khăn đóng thực hiện nghi thức dâng hương, dâng rượu, dâng trà và đọc chúc văn tưởng nhớ công đức bậc tiền nhân. Đặc biệt, tại khu vực võ ca nằm ở Tiền điện của Lăng Ông Bà Chiểu, các đoàn nghệ thuật hát bội cổ truyền lại biểu diễn những vở tuồng lịch sử kinh điển đề cao đạo lý trung hiếu tiết nghĩa như San Hậu, Phụng Nghi Đình hay Tiết Đinh San, bảo tồn nguyên vẹn không gian diễn xướng dân gian Nam Bộ và đã được ghi danh vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Sinh hoạt văn hóa ngày xuân và công tác bảo tồn
Bên cạnh kỳ lễ giỗ trọng đại vào mùa thu âm lịch, Lăng Ông Bà Chiểu còn là điểm hẹn văn hóa tâm linh quen thuộc của người dân Sài Gòn mỗi dịp Tết đến xuân về, các ngày rằm, mùng một và mùa thi cử. Từ đêm giao thừa đến rạng sáng mùng một Tết Nguyên đán, dòng người trong trang phục truyền thống thành kính bước qua cổng tam quan Thượng Công Miếu để thắp nén hương thơm cầu mong một năm mới quốc thái dân an, gia đạo bình yên và con cháu học hành đỗ đạt.
Công tác bảo tồn và phát huy giá trị di tích lịch sử văn hóa quốc gia tại đây luôn được chính quyền thành phố và Ban Quý tế lăng miếu chú trọng thực hiện bài bản. Những năm gần đây, hệ thống tường bao, cổng tam quan, mái ngói âm dương, các hạng mục khảm sành sứ mỹ nghệ và khuôn viên cây xanh cổ thụ đã được tu bổ định kỳ theo đúng nguyên tắc bảo tồn di sản kiến trúc nguyên gốc. Trên hành trình số hóa và lan tỏa hệ thống di sản văn hiến phương Nam, chuyên trang TP. Hồ Chí Minh NSSC tiếp tục cập nhật cơ sở dữ liệu bách khoa toàn diện về các di tích lịch sử, danh nhân và lễ hội truyền thống của thành phố. Giữa dòng chảy hối hả của một siêu đô thị hiện đại, Lăng Ông Bà Chiểu vẫn giữ trọn vẻ trầm mặc, uy nghiêm như một điểm tựa tinh thần bất diệt, nhắc nhở các thế hệ hôm nay và mai sau về cội nguồn lịch sử cùng đạo lý uống nước nhớ nguồn của dân tộc Việt Nam.
NSSC TP. Hồ Chí Minh
hochiminh.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại TP. Hồ Chí Minh.
Xem thêm các bài trong chuyên mục Địa điểm TP. Hồ Chí Minh.
Bài liên quan
Quần đảo Côn Đảo - Tuyệt tác thiên nhiên biển đảo và di sản lịch sử giữa trùng khơi
Quần đảo Côn Đảo quy tụ 16 hòn đảo nguyên sơ, vịnh Côn Sơn xanh biếc và di tích lịch sử đặc biệt. Cùng khám phá hệ sinh thái biển Ramsar và văn hóa nơi đây.
Khu dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn Cần Giờ - Lá phổi xanh kỳ vĩ nơi cửa biển phương Nam
Khám phá Khu dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn Cần Giờ với hệ sinh thái rừng đước bạt ngàn, khu bảo tồn Đầm Dơi, Vàm Sát và di tích lịch sử Chiến khu Rừng Sác.
Nhà thờ Đức Bà Sài Gòn - Kiệt tác kiến trúc gạch đỏ cổ kính giữa lòng đô thị
Nhà thờ Đức Bà Sài Gòn gây ấn tượng với kiến trúc Roman pha lẫn Gothic từ gạch đỏ Marseille. Cùng khám phá lịch sử và vẻ đẹp thánh đường trăm năm.



